Przejdź do treści
Nauka Obywatelska
Zaloguj

Zasoby

Biblioteka wiedzy

Literatura, raporty i poradniki – z najważniejszymi ustaleniami i odnośnikami.

Wpisów: 114

NowośćRaporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPLOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówPodstawy i definicjePartycypacja i decyzyjnośćPrawo i ochrona danychEwaluacjaSamorządy

Uniwersytet Warszawski. (2026, lipiec). Rekomendacje dla nauki obywatelskiej. Oprac. Z. Sendor, A. Książczak-Gronowska, L. Nalewajska, K. Minch, Z. Wiorogórska. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Licencja CC BY-NC-SA.

Najważniejsze ustalenia

Wytyczne dotyczące wspierania i prowadzenia projektów nauki obywatelskiej na uczelniach, w czterech częściach: dla naukowców, dla uczelni i instytucji badawczych (w tym bibliotek), dla organizacji finansujących badania oraz dla organów administracji publicznej. Za kluczowe autorzy uznają długofalowe inwestycje w zarządzanie społecznością uczestników, pełną przejrzystość metod oraz odpowiednie uznanie wkładu obywateli, najczęściej przez współautorstwo. Dokument może służyć jako lista kontrolna; autorzy podkreślają, że zalecenia trzeba dostosować do specyfiki każdej instytucji.

Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla naukowcówPodstawy i definicje

Wyler, D., Grey, F., Maes, K., & Fröhlich, J. (2016). Citizen science at universities: Trends, guidelines and recommendations. LERU. https://www.leru.org/publications/citizen-science-at-universities-trends-guidelines-and-recommendations

Najważniejsze ustalenia

Raport Ligi Europejskich Uniwersytetów Badawczych o nauce obywatelskiej na uczelniach; jedno ze źródeł Rekomendacji UW (2026).

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla naukowcówPodstawy i definicje

LIBER Citizen Science Working Group. Citizen Science for Research Libraries – A Guide. Sekcje m.in.: Stilund Hansen, J. (2021). Citizen Science Skilling for Library Staff, Researchers, and the Public, https://doi.org/10.25815/hf0m-2a57 ; Wallis, K. (2023). Library infrastructures & citizen science, https://doi.org/10.25815/tz0x-m353 ; Greshake Tzovaras, B. (2024). Open Science Meets Citizen Science, https://doi.org/10.25815/2tj5-0289

Najważniejsze ustalenia

Przewodnik europejskiego stowarzyszenia bibliotek naukowych LIBER o roli bibliotek we wspieraniu nauki obywatelskiej; jedno ze źródeł Rekomendacji UW (2026).

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPLDla naukowcówPodstawy i definicje

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Citizen Science w bibliotekach akademickich – przewodnik (materiały szkoleniowe). https://view.genially.com/6a203a87568ec7032770bd76

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portalePLDla naukowcówGdzie szukać projektów

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Projekty nauki obywatelskiej na Uniwersytecie Warszawskim – wykaz. https://view.genially.com/6a4ba4846581afedffd5f984

Otwórz źródło
Artykuły naukoweEN#krajobraz#planowanie przestrzenne#GIS#zanieczyszczenie wizualne

Citizen science and WebGIS for outdoor advertisement visual pollution assessment

Chmielewski S. i in. · 2018 · Computers, Environment and Urban Systems

Najważniejsze ustalenia

Polskie badanie wykorzystujące naukę obywatelską i narzędzia WebGIS do oceny zanieczyszczenia wizualnego przestrzeni reklamami zewnętrznymi.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPL#smog#aktywizm#współwytwarzanie wiedzy#STS#samorząd

Kontrowersje, praktyki i (współ)wytwarzanie wiedzy o smogu. Aktywizm środowiskowy i wiedza ekspercka dotyczące zanieczyszczenia powietrza w kontekście studiów nad nauką i technologią

dr hab. Michał Wróblewski (kierownik projektu), Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu · 2021–2026 (NCN, SONATA 16)

Najważniejsze ustalenia

Projekt z obszaru studiów nad nauką i technologią (STS). Bada spory o smog między instytucjami publicznymi, samorządem i aktywistami, m.in. krakowskimi i z koalicji lokalnych alarmów smogowych. Pyta, czy wiedza ekspercka i wiedza obywateli oparta na codziennym doświadczeniu mogą się wzajemnie uzupełniać, czyli być współwytwarzane.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPL#socjologia nauki#internet#otwarta współpraca#alternauka

Społeczności internetowe a systemy legitymizacji wiedzy: alternauka, nauka obywatelska i otwarta współpraca

prof. Dariusz Jemielniak (kierownik projektu), Akademia Leona Koźmińskiego · 2018–2019 (NCN, UWERTURA 2)

Najważniejsze ustalenia

Socjologiczny projekt o tym, jak społeczności internetowe nadają wiedzy wiarygodność, w kontekście alternauki, nauki obywatelskiej i otwartej współpracy.

Otwórz źródło
Artykuły naukowePLOtwarty dostępDla naukowcówPodstawy i definicjeMotywacje uczestnikówWiarygodność danychWpływ społeczny i politycznyGdzie szukać projektów

Aksamit, D. (2025). Nauka obywatelska – redefinicja. Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk, 2(82), 38–41. DOI: 10.24425/academiaPAN.2025.156819

Najważniejsze ustalenia

Artykuł opisuje naukę obywatelską przez model czterech poziomów zaangażowania Mukiego Haklaya (crowdsourcing, rozproszona inteligencja, nauka partycypacyjna, radykalna nauka obywatelska) i dowodzi, że współtworzona nauka z wyższych poziomów powinna być uznawana za pełnoprawną praktykę badawczą. Omawia motywacje uczestników w projektach astronomicznych, środowiskowych, zdrowotnych i online, sposoby zapewniania wiarygodności danych (protokoły, kontrola jakości, walidacja, kalibracja przyrządów, analiza bayesowska) oraz źródła inspiracji i polską sieć osób zajmujących się nauką obywatelską. Zawiera polskie tłumaczenie 10 zasad ECSA.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówRadon i ochrona radiologicznaWpływ społeczny i politycznySzkoła i edukacja#szkoła

Martell, M., Perko, T., Tomkiv, Y., Long, S., Dowdall, A., & Kenens, J. (2021). Evaluation of citizen science contributions to radon research. Journal of Environmental Radioactivity, 237, 106685. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2021.106685

Najważniejsze ustalenia

Przegląd systematyczny stron internetowych i literatury (wrzesień–grudzień 2020) uzupełniony konsultacjami eksperckimi. Autorzy zidentyfikowali co najmniej osiem inicjatyw nauki obywatelskiej związanych z radonem na świecie. Większość opiera się na crowdsourcingu, a tylko jedna dotyczy ograniczania narażenia na radon. Inicjatywy radonowe są zawsze prowadzone odgórnie przez władze lub uczelnie. Korzyści odnoszą zarówno eksperci, jak i mieszkańcy terenów zagrożonych radonem. Do oceny inicjatyw posłużyły wskaźniki oparte na 10 zasadach ECSA.

Dla nauczyciela: Przegląd inicjatyw radonowych; pokazuje, że inicjatywy te są zwykle prowadzone odgórnie, a korzyści odnoszą i eksperci, i mieszkańcy.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla szkółDla naukowcówEfekty uczenia sięSzkoła i edukacja#szkoła

Phillips, T., Porticella, N., Constas, M., & Bonney, R. (2018). A Framework for Articulating and Measuring Individual Learning Outcomes from Participation in Citizen Science. Citizen Science: Theory and Practice, 3(2). https://doi.org/10.5334/cstp.126

Najważniejsze ustalenia

Autorzy proponują ramę do projektowania i oceny efektów uczenia się uczestników projektów nauki obywatelskiej. Obejmuje ona sześć obszarów: zainteresowanie nauką i środowiskiem, poczucie własnej skuteczności, motywację, wiedzę o naturze nauki, umiejętności prowadzenia badań oraz zachowania i dbałość o środowisko. Rama ma pomóc praktykom i ewaluatorom w ustalaniu realistycznych celów edukacyjnych i mierzeniu efektów.

Dla nauczyciela: Sześć obszarów efektów uczenia się – gotowa podstawa do planowania celów i ewaluacji projektu.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówRóżnorodność uczestników

Pateman, R., Dyke, A., & West, S. (2021). The Diversity of Participants in Environmental Citizen Science. Citizen Science: Theory and Practice, 6(1). https://doi.org/10.5334/cstp.369

Najważniejsze ustalenia

W reprezentatywnym badaniu 8220 mieszkańców Wielkiej Brytanii 613 osób (7,5%) brało udział w środowiskowej nauce obywatelskiej. Częściej uczestniczyli mężczyźni niż kobiety i osoby z białych grup etnicznych niż z mniejszości; szczególnie rzadko kobiety z mniejszości etnicznych. Udział był najwyższy wśród osób uczących się, a najniższy wśród bezrobotnych. Autorzy zalecają m.in. rekrutację przez zaufanych pośredników działających w społecznościach, oferowanie zadań dla osób z różną ilością czasu i różnymi umiejętnościami oraz zbieranie i publikowanie danych o uczestnikach.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępMotywacje uczestników

Palacin, V., Gilbert, S., Orchard, S., Eaton, A., Ferrario, M. A., & Happonen, A. (2020). Drivers of Participation in Digital Citizen Science: Case Studies on Järviwiki and Safecast. Citizen Science: Theory and Practice, 5(1), 22. https://doi.org/10.5334/cstp.290

Najważniejsze ustalenia

Na podstawie pogłębionych wywiadów z 15 długoletnimi wolontariuszami dwóch cyfrowych projektów (Järviwiki i Safecast) autorzy analizują wartości i motywacje przez pryzmat teorii wartości Schwartza i teorii autodeterminacji. Wartości związane z otwartością na zmianę, np. samodzielność, są ważne dla podjęcia udziału, a utrzymanie zaangażowania wspiera szeroki zakres wartości (poza wartością władzy).

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówPartycypacja i decyzyjność

Eleta, I., Galdon Clavell, G., Righi, V., & Balestrini, M. (2019). The Promise of Participation and Decision-Making Power in Citizen Science. Citizen Science: Theory and Practice, 4(1), 8. https://doi.org/10.5334/cstp.171

Najważniejsze ustalenia

Każdy projekt nauki obywatelskiej składa uczestnikom „obietnicę” dotyczącą poziomu ich udziału i wpływu na decyzje. Badacze powinni jasno określić oczekiwania, by zapewnić świadomy udział, zaufanie i motywację. Autorzy wskazują też, że narzędzia świadomej zgody, dzielenia się informacją, uznania wkładu i ochrony prywatności trzeba dostosować do nowych relacji władzy, i proponują model ułatwiania udziału, prywatność od etapu projektowania oraz obywatelskie zarządzanie danymi badawczymi.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępMotywacje uczestników

Raddick, M. J., Bracey, G., Gay, P. L., Lintott, C. J., Cardamone, C., Murray, P., Schawinski, K., Szalay, A. S., & Vandenberg, J. (2013). Galaxy Zoo: Motivations of Citizen Scientists. Astronomy Education Review, 12(1). https://doi.org/10.3847/AER2011021

Najważniejsze ustalenia

Analiza ankiety online wypełnionej przez niemal 11 000 wolontariuszy astronomicznego projektu Galaxy Zoo. Główną motywacją uczestników jest chęć wniesienia wkładu w badania naukowe.

Otwarty dostęp – preprint: https://arxiv.org/abs/1303.6886

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENMotywacje uczestników

Domroese, M. C., & Johnson, E. A. (2017). Why watch bees? Motivations of citizen science volunteers in the Great Pollinator Project. Biological Conservation, 208, 40–47. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2016.08.020

Najważniejsze ustalenia

Badanie wolontariuszy nowojorskiego Great Pollinator Project. Najważniejszymi motywacjami okazały się uczenie się i wartości, a najczęściej wymienianym powodem udziału była chęć dowiedzenia się więcej o pszczołach. Autorzy pokazują, że zrozumienie motywacji pomaga projektować przedsięwzięcia i poprawiać ich efekty.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówMotywacje uczestników

Geoghegan, H., Dyke, A., Pateman, R., West, S., & Everett, G. (2016). Understanding motivations for citizen science. Final report on behalf of the UK Environmental Observation Framework (UKEOF). University of Reading, Stockholm Environment Institute (University of York), University of the West of England.

Najważniejsze ustalenia

Badanie motywacji 147 naukowców obywatelskich zbierających dane środowiskowe. Główne motywacje to „pomaganie przyrodzie” i „wnoszenie wkładu w wiedzę naukową”, a obok nich entuzjazm dla tematu, przyjemność i rozwój umiejętności. Dla utrzymania udziału kluczowe okazały się czynniki organizacyjne: informacja zwrotna i dobre zarządzanie projektem.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówMotywacje uczestnikówEfekty uczenia się

Jennett, C., Kloetzer, L., Schneider, D., Iacovides, I., Cox, A. L., Gold, M., Fuchs, B., Eveleigh, A., Mathieu, K., Ajani, Z., & Talsi, Y. (2016). Motivations, learning and creativity in online citizen science. Journal of Science Communication (JCOM), 15(03), A05.

Najważniejsze ustalenia

Na podstawie 39 wywiadów (28 wolontariuszy, 11 badaczy) autorzy proponują model motywacji, uczenia się i kreatywności (MLC). Udział w społeczności projektu i rozwój w niej dają wolontariuszom wiele pośrednich okazji do nauki i twórczości. Im w więcej aspektów projektu są zaangażowani, tym większa szansa, że pozostaną aktywni. Ważne jest zapewnienie narzędzi komunikacji wspierających wspólne uczenie się i budowanie społeczności.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępMotywacje uczestników

Curtis, V. (2015). Motivation to Participate in an Online Citizen Science Game: A Study of Foldit. Science Communication, 37(6), 723–746. https://doi.org/10.1177/1075547015609322

Najważniejsze ustalenia

Motywacje graczy Foldit – gry online, w której uczestnicy układają struktury białek – zbadano w grupie 37 osób za pomocą ankiety, wywiadów i obserwacji uczestniczącej. Wyniki wskazują na znaczenie możliwości wniesienia wkładu w badania naukowe dla zaangażowania stałych uczestników.

Otwarty dostęp – repozytorium Open University: https://oro.open.ac.uk/44708

Otwórz źródło
Książki i monografieENPodstawy i definicje

Cooper, C. (2016). Citizen Science: How Ordinary People Are Changing the Face of Discovery. New York: The Overlook Press.

Najważniejsze ustalenia

Popularnonaukowa książka o historii i współczesnych przykładach nauki obywatelskiej, pokazująca, jak osoby spoza akademii przyczyniają się do odkryć naukowych.

Książki i monografieENPodstawy i definicje

Dickinson, J. L., & Bonney, R. (Eds.). (2012). Citizen Science: Public Participation in Environmental Research. Ithaca: Cornell University Press.

Najważniejsze ustalenia

Praca zbiorowa o udziale społeczeństwa w badaniach środowiskowych, oparta głównie na doświadczeniach projektów Cornell Lab of Ornithology.

Książki i monografieENPodstawy i definicje

Nielsen, M. (2011). Reinventing Discovery: The New Era of Networked Science. Princeton: Princeton University Press.

Najważniejsze ustalenia

Książka o tym, jak narzędzia sieciowe i otwarta współpraca zmieniają sposób prowadzenia badań naukowych, w tym udział osób spoza środowiska naukowego.

Książki i monografieENOtwarty dostępPodstawy i definicjeWpływ społeczny i polityczny

Haklay, M. (2015). Citizen Science and Policy: A European Perspective. Washington, DC: Woodrow Wilson International Center for Scholars (Commons Lab).

Najważniejsze ustalenia

Przegląd europejskich polityk wobec nauki obywatelskiej. Z prac Haklaya pochodzi model czterech poziomów zaangażowania uczestników, od crowdsourcingu po radykalną naukę obywatelską.

Otwórz źródło
Książki i monografieENPodstawy i definicjePartycypacja i decyzyjność

Irwin, A. (1995). Citizen Science: A Study of People, Expertise and Sustainable Development. London: Routledge.

Najważniejsze ustalenia

Klasyczna praca, w której termin „citizen science” oznacza naukę odpowiadającą na potrzeby obywateli i uwzględniającą ich wiedzę, a nie tylko udział ochotników w zbieraniu danych.

Źródła instytucjonalne i portaleENPodstawy i definicjeGdzie szukać projektów

data.europa.eu (2025, 23 kwietnia). Empowering citizens through science: The role of citizen science in Europe.

Najważniejsze ustalenia

Artykuł europejskiego portalu danych otwartych o roli nauki obywatelskiej. Obywatele mogą uczestniczyć w definiowaniu problemów, kontroli jakości, zbieraniu i analizie danych oraz interpretacji wyników. Platforma EU-Citizen.Science zawiera ponad 300 projektów z krajów UE i stawia na otwarte dane zgodne z zasadami FAIR.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENGdzie szukać projektów

NASA Science. How to Contribute to Citizen Science with NASA.

Najważniejsze ustalenia

Przewodnik NASA po projektach nauki obywatelskiej, do których może dołączyć każdy.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENPodstawy i definicje

Komisja Europejska, Horizon Magazine. Citizen science: science and people.

Najważniejsze ustalenia

Materiały magazynu Komisji Europejskiej o projektach nauki obywatelskiej finansowanych z programów badawczych UE.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENGdzie szukać projektów

Ars Electronica. European Union Prize for Citizen Science.

Najważniejsze ustalenia

Strona Nagrody Unii Europejskiej dla Projektów Citizen Science, konkursu organizowanego przez Ars Electronica we współpracy z Komisją Europejską; zawiera filmy o nagrodzonych projektach.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENGdzie szukać projektów

SciStarter. Project Finder.

Najważniejsze ustalenia

Wyszukiwarka projektów nauki obywatelskiej, w tym otwartych na nowych uczestników.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENWpływ społeczny i polityczny

Source International. Projects.

Najważniejsze ustalenia

Organizacja wspierająca społeczności w dokumentowaniu zanieczyszczeń z górnictwa i przemysłu ciężkiego. Dane zbierane m.in. w Cerro de Pasco (Peru), Valle de Siria (Honduras) i Carrizalillo (Meksyk) przyczyniły się do wyroków sądowych, odszkodowań i zmian prawnych (za: Aksamit 2025).

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portaleENPodstawy i definicje

UCL Library. Types and Levels of Citizen Science.

Najważniejsze ustalenia

Omówienie typów i poziomów zaangażowania w projektach nauki obywatelskiej.

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portalePLOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówPodstawy i definicjePartycypacja i decyzyjnośćSamorządy

European Citizen Science Association (ECSA) (2015). Ten Principles of Citizen Science. Tłumaczenie polskie: M. Grodzińska-Jurczak.

Najważniejsze ustalenia

Dziesięć zasad dobrej praktyki nauki obywatelskiej, m.in.: projekty przynoszą rzeczywiste wyniki naukowe, uczestnicy mogą brać udział w wielu etapach badania i otrzymują informację zwrotną, dane są otwarte, a wkład uczestników jest uznawany w publikacjach.

Źródła instytucjonalne i portaleENDla naukowcówGdzie szukać projektów

IMPETUS – Impetus for Citizen Science (projekt programu Horyzont Europa, 2022–2026).

Najważniejsze ustalenia

Projekt realizowany przez konsorcjum siedmiu partnerów z czterech krajów; z jego środków finansowane są Nagrody UE dla Projektów Citizen Science. Na stronie publikowane są informacje o otwartych konkursach (za: Aksamit 2025).

Otwórz źródło
Źródła instytucjonalne i portalePLPodstawy i definicjeGdzie szukać projektów

Wojaczek, A. (2025). Citizen science. Nauka dla każdego. Centrum Popularyzacji Nauki Politechniki Śląskiej w Gliwicach, 14.03.2025.

Najważniejsze ustalenia

Wprowadzenie do nauki obywatelskiej z polskimi przykładami. Centrum Popularyzacji Nauki Politechniki Śląskiej współtworzy sieć osób zajmujących się nauką obywatelską w Polsce; jej inauguracyjne spotkanie w czerwcu 2025 r. zgromadziło kilkadziesiąt osób (za: Aksamit 2025).

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaRadon i ochrona radiologiczna#szkoła

Esposito, A. M., Ambrosio, M., Balzano, E., Gialanella, L., Pugliese, M., Roca, V., Romano, M., Sabbarese, C., & Venoso, G. (2005). The ENVIRAD project: A way to control and to teach how to protect from high indoor radon level. International Congress Series, 1276, 242–244. https://doi.org/10.1016/j.ics.2004.11.084

Dla nauczyciela: Włoski projekt, w którym uczniowie szkół średnich uczą się technik pomiaru radonu i badają jego stężenie w szkołach.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaRadon i ochrona radiologiczna#szkoła

Tsapalov, A., Kovler, K., Shpak, M., Shafir, E., Golumbic, Y., Peri, A., Ben-Zvi, D., Baram-Tsabari, A., Maslov, T., & Schrire, O. (2020). Involving schoolchildren in radon surveys by means of the "RadonTest" online system. Journal of Environmental Radioactivity, 217, 106215. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2020.106215

Dla nauczyciela: Uczniowie w Izraelu wykonują krótkoterminowe pomiary radonu w domach i wprowadzają je do systemu online tworzącego mapę radonową.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaRadon i ochrona radiologiczna#szkoła

Hahn, E. J., Wilmhoff, C., Rayens, M. K., Conley, N. B., Morris, E., Larck, A., Allen, T., & Pinney, S. M. (2020). High school students as citizen scientists to decrease radon exposure. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(24), 9178. https://doi.org/10.3390/ijerph17249178

Dla nauczyciela: Projekt rodzinny z USA – uczniowie wyjaśniają badanie rodzicom, zbierają zgody i mierzą radon w domach. Dobry przykład pracy z kwestiami etycznymi.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaRadon i ochrona radiologicznaEwaluacja#szkoła

Hoedoafia, M. A., Martell, M., & Perko, T. (2024). Evaluating citizen science projects: Insights from radon research. Frontiers in Environmental Science, 12, 1436283. https://doi.org/10.3389/fenvs.2024.1436283

Dla nauczyciela: Rama ewaluacji projektów nauki obywatelskiej na przykładach projektów radonowych RadoNorm.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaRadon i ochrona radiologiczna#szkoła

Andresz, S., Marchand-Moury, A., Goyette-Pernot, J., Rivière, A.-L., & Schieber, C. (2023). When citizen science meets radon building diagnosis: Synthesis of a French pilot project developed in the framework of the European RadoNorm research project. Open Research Europe, 3, 106. https://doi.org/10.12688/openreseurope.15968.2

Dla nauczyciela: Francuski pilotaż RadoNorm – dla porównania z projektem szkolnym: trudność w rekrutacji i utrzymaniu uczestników spoza szkoły.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaEfekty uczenia się#szkoła

Bonney, R., Cooper, C. B., Dickinson, J., Kelling, S., Phillips, T., Rosenberg, K. V., & Shirk, J. (2009). Citizen science: A developing tool for expanding science knowledge and scientific literacy. BioScience, 59(11), 977–984. https://doi.org/10.1525/bio.2009.59.11.9

Dla nauczyciela: Klasyczny tekst o nauce obywatelskiej jako narzędziu poszerzania wiedzy i kompetencji naukowych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaEfekty uczenia się#szkoła

Perko, T., Thijssen, P., Hevey, D., Turcanu, C., & Muric, M. (2024). Measuring societal attitudes and behaviours towards radon indoors: A case study of Slovenia. Journal of Environmental Radioactivity, 272, 107355. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2023.107355

Dla nauczyciela: Narzędzia do badania postaw wobec radonu – inspiracja do ankiet przed projektem i po nim.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaEfekty uczenia się#szkoła

Fischer, H., Cho, H., & Storksdieck, M. (2021). Going beyond hooked participants: The nibble-and-drop framework for classifying citizen science participation. Citizen Science: Theory and Practice, 6(1), 10. https://doi.org/10.5334/cstp.350

Dla nauczyciela: Jak klasyfikować udział uczestników – także tych, którzy angażują się krótko – i co z tego wynika dla utrzymania zaangażowania.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaTypologie udziału#szkoła

Shirk, J. L., Ballard, H. L., Wilderman, C. C., Phillips, T., Wiggins, A., Jordan, R., McCallie, E., Minarchek, M., Lewenstein, B. V., Krasny, M. E., & Bonney, R. (2012). Public participation in scientific research: A framework for deliberate design. Ecology and Society, 17(2), 29. https://doi.org/10.5751/ES-04705-170229

Dla nauczyciela: Typologia projektów: kontrybucyjne, kolaboracyjne, współtworzone – pomaga świadomie zaprojektować rolę uczniów.

Otwórz źródło
Książki i monografieENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaTypologie udziału#szkoła

Haklay, M. (2013). Citizen science and volunteered geographic information: Overview and typology of participation. W: D. Sui, S. Elwood, & M. Goodchild (Red.), Crowdsourcing Geographic Knowledge: Volunteered Geographic Information (VGI) in Theory and Practice (s. 105–122). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-4587-2_7

Dla nauczyciela: Cztery poziomy zaangażowania – od crowdsourcingu po radykalną naukę obywatelską.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaTypologie udziału#szkoła

Bonney, R., Shirk, J. L., Phillips, T. B., Wiggins, A., Ballard, H. L., Miller-Rushing, A. J., & Parrish, J. K. (2014). Next steps for citizen science. Science, 343(6178), 1436–1437. https://doi.org/10.1126/science.1251554

Dla nauczyciela: Krótki tekst o kierunkach rozwoju nauki obywatelskiej.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaTechnologie i AI#szkoła

Nelson, P. V., Low, R., Kohl, H., Overoye, D., Yang, D., Huang, X., Chellappan, S., Azam, F. B., Carney, R. M., Falk, M., Garriga, J., Schelkin, L., Boger, R., & Schwerin, T. (2024). GLOBE Observer: A case study in advancing Earth system knowledge with AI-powered citizen science. Citizen Science: Theory and Practice, 9(1), 33, 1–14. https://doi.org/10.5334/cstp.747

Dla nauczyciela: Studium przypadku programu GLOBE (NASA) z klasyfikacją chmur wspomaganą AI.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaTechnologie i AI#szkoła

Willi, M., Pitman, R. T., Cardoso, A. W., Locke, C., Swanson, A., Boyer, A., Veldthuis, M., & Fortson, L. (2019). Identifying animal species in camera trap images using deep learning and citizen science. Methods in Ecology and Evolution, 10(1), 80–91. https://doi.org/10.1111/2041-210X.13099

Dla nauczyciela: Wolontariusze opisują zdjęcia, a model uczenia głębokiego skaluje klasyfikację – wzór dla szkolnych projektów z AI.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaTechnologie i AI#szkoła

Sittinger, M., Uhler, J., Pink, M., & Herz, A. (2024). Insect Detect: An open-source DIY camera trap for automated insect monitoring. PLOS ONE, 19(4), e0295474. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0295474

Dla nauczyciela: Otwarty projekt taniej fotopułapki na Raspberry Pi – możliwy do zbudowania na kole technicznym.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaTechnologie i AI#szkoła

Ceccaroni, L., Bibby, J., Roger, E., Flemons, P., Michael, K., Fagan, L., & Oliver, J. L. (2019). Opportunities and risks for citizen science in the age of artificial intelligence. Citizen Science: Theory and Practice, 4(1), 29. https://doi.org/10.5334/cstp.241

Dla nauczyciela: Szanse i ryzyka łączenia nauki obywatelskiej z AI – dobry materiał do dyskusji z uczniami.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółDla naukowcówSzkoła i edukacjaTechnologie i AI#szkoła

Flowers, V., Frutos, C., MacKenzie, A. S., Fanning, R., & Fraser, E. E. (2023). Snap decisions: Assessing participation and data quality in a citizen science program using repeat photography. Citizen Science: Theory and Practice, 8(1), 62. https://doi.org/10.5334/cstp.558

Dla nauczyciela: Jak oceniać jakość danych w projektach opartych na zdjęciach.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaKomunikacja ryzyka#szkoła

Bouder, F., Perko, T., Lofstedt, R., Renn, O., Rossmann, C., Hevey, D., Siegrist, M., Ringer, W., Pölzl-Viol, A., Dowdall, A., i in. (2021). The Potsdam radon communication manifesto. Journal of Risk Research, 24(7), 909–912. https://doi.org/10.1080/13669877.2019.1691858

Dla nauczyciela: Zasady komunikowania ryzyka radonowego.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla szkółSzkoła i edukacjaKomunikacja ryzyka#szkoła

Perko, T., & Hevey, D. (2024). Communicating radon risks: The impact of different risk formulations on risk perception and protection intention. Journal of Risk Research, 27(4), 562–580. https://doi.org/10.1080/13669877.2024.2387346

Dla nauczyciela: Jak sposób sformułowania komunikatu o radonie wpływa na postrzeganie ryzyka i chęć ochrony.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Citizen Science Roadmap for Local Government

Scivil / imec-SMIT / IDEA Consult, 2021 · 2021

Najważniejsze ustalenia

10 kroków polityki gminnej, 22 kroki projektu, 7 ról samorządu; na podstawie wywiadów z miastami Flandrii. Najbliższy wzorzec dla polskich gmin.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Guidelines on Behaviour & Policy Change

CitiMeasure (Eurocities), 2023 · 2023

Najważniejsze ustalenia

Jak przekładać projekty na zmianę polityk i zachowań; rekomendacje dla miast; drugi zestaw dotyczy inkluzji cyfrowej.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

GREENGAGE White Book for Public Administration

konsorcjum GREENGAGE (Horyzont Europa) ·

Najważniejsze ustalenia

Jak administracja może założyć i prowadzić obserwatorium obywatelskie; wnioski z 5 miast pilotażowych.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

CitiObs – Cookbook i toolkity

CitiObs, 2023–2026 · 2023

Najważniejsze ustalenia

„Leave No One Behind”, wielopoziomowe zarządzanie, tanie czujniki, standard danych STAplus; sieć 85 miast.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikDEDla samorządówSamorządy

Gemeinsam. Lokal. Forschen.

Museum für Naturkunde Berlin, Wissenschaft im Dialog, 2024 · 2024

Najważniejsze ustalenia

Wnioski z trzyletniego konkursu „Auf die Plätze! Citizen Science in deiner Stadt”: współpraca nauki, organizacji społecznych i gmin.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikNLDla samorządówSamorządy

Participatieve monitoring. Een praktische handreiking

Deltares, Radboud, WUR (program Lumbricus), 2021 · 2021

Najważniejsze ustalenia

Monitoring partycypacyjny dla zarządców wody i władz lokalnych; kwestionariusze i formaty warsztatów.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

WeObserve Roadmap

WeObserve (Horyzont 2020) · 2020

Najważniejsze ustalenia

Kierunki rozwoju obserwatoriów obywatelskich, scenariusze finansowania.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Citizen Science Programs at Environmental Agencies: Best Practices

Environmental Law Institute dla US EPA, 2020 · 2020

Najważniejsze ustalenia

8 dobrych praktyk na podstawie 15 przypadków agencji stanowych i lokalnych.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Rekomendacje dla szefów agencji ochrony środowiska

EPA Network, 2022 · 2022

Najważniejsze ustalenia

Wdrażanie SWD(2020) 149 w instytucjach publicznych.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Empowering Local and Regional Authorities through Citizen Science

Dhrami, Prodromidou, WBC-RRI.NET, 2024 · 2024

Najważniejsze ustalenia

Rama dla władz lokalnych i regionalnych; cztery warunki: szkolenia urzędników, integracja z politykami, platforma współpracy, dedykowane finansowanie.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPLDla samorządówSamorządy

Nauka obywatelska jako narzędzie budowania partnerstw i rozwoju gmin i miast w Polsce

Andrzejewski S., Analiza CELowa 15/2023, FRDL · 2023

Najważniejsze ustalenia

Rekomendacje: otwierać instytucje gminne na partnerstwa, tworzyć lokalne strategie naukowe na wzór Barcelony, budować na istniejących inicjatywach (mapy drzew, bioblitzy); nie zastępować wolontariuszami płatnej pracy.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikPLDla samorządówSamorządy

Nauka obywatelska w kontekście działalności samorządów i zaangażowania obywatelskiego

Pietrzak E.B., Analiza CELowa 3/2025, FRDL · 2025

Najważniejsze ustalenia

Przegląd pojęć i korzyści dla JST, oparty m.in. na Roadmapie Scivil; cztery warunki wdrożenia.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Platforma EU-Citizen.Science

konsorcjum UE ·

Najważniejsze ustalenia

Baza projektów, narzędzi i organizacji; można filtrować po kraju.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Bonhoure I., Guba B., Peer C., Labastida I., Perelló J. (2026). Citizen science contributions to sustainable urban transformation, urban sustainability and urban planning: A systematic literature review. Cities 174, 107056

Co wnosi dla samorządów: 398 publikacji; trzy role mieszkańca: ekspert z doświadczenia, tani zbieracz danych, bierny dostawca danych smart city; luka: słaba integracja z sektorem publicznym.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Opportunities for citizen science within the Global Urban Monitoring Framework (2025). npj Urban Sustainability

Co wnosi dla samorządów: Dane obywatelskie już zasilają lub mogą zasilać 52 z 77 wskaźników ramy monitoringu miast ONZ (ok. 68%).

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Borghys K., Vandercruysse L., Veeckman C., Temmerman L., Heyman R. (2024). Localizing the SDGs in smart and sustainable cities. Front. Environ. Sci. 12

Co wnosi dla samorządów: Jak dane obywatelskie mogą służyć lokalnemu monitoringowi celów zrównoważonego rozwoju (Region Stołeczny Brukseli).

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Fritz S., See L., Grey F. (2022). The grand challenges facing environmental citizen science. Front. Environ. Sci. 10

Co wnosi dla samorządów: „Wielkie wyzwania”, w tym wykorzystanie danych przez rządy, samorządy i urzędy statystyczne.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Proden E., Fraisl D., See L. (2023). Citizen Science: What is in it for the Official Statistics Community? CSTP 8(1)

Co wnosi dla samorządów: Jak statystyka publiczna może przyjmować dane obywatelskie.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Sardo A.M. i in. Measuring the impacts of participatory citizen science: lessons from the WeCount project. JCOM

Co wnosi dla samorządów: Mierzenie wpływu projektu mobilności w 5 miastach; znaczenie współprojektowania.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Schade S. i in. (2017). Using new data sources for policymaking. JRC, EUR 28940 EN

Co wnosi dla samorządów: Sześć faz wykorzystania nauki obywatelskiej w polityce: od zbierania danych po monitoring skutków polityk.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

De Rijck K., Schade S., Rubio J.-M., Van Meerloo M. (2020). Best Practices in Citizen Science for Environmental Monitoring, SWD(2020) 149

Co wnosi dla samorządów: Dobre praktyki w monitoringu środowiska; 9 rekomendacji i 18 działań, w tym dla władz publicznych.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

Maccani G., Goossensen M., Righi V., Creus J., Balestrini M. (2020). Scaling up Citizen Science. JRC

Co wnosi dla samorządów: Czynniki skalowania projektów; studium Making Sense Barcelona.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENDla samorządówSamorządy

OECD (2025). Embedding Citizen Science into Research Policy. STI Policy Paper 175

Co wnosi dla samorządów: Rama polityki i opcje dla władz: infrastruktura danych, budowanie kompetencji, długoterminowe finansowanie.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Kozłowska A. i in. (2025). Empowering Urban Transformation: The Role of Citizen Observatories. REAL CORP 2025

Co wnosi dla samorządów: Pięć obserwatoriów obywatelskich GREENGAGE jako narzędzie zarządzania miastem.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Mačiulienė M., Butkevičienė E., Vaidelytė E., Balázs B. (2021). Co-creating Social Change through Citizen Science. Filosofija. Sociologija

Co wnosi dla samorządów: Nauka obywatelska jako współtworzenie zmiany społecznej w społecznościach lokalnych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Kaarsted T., Overgaard A.K. (2018). A New Trend in Media and Library Collaboration within Citizen Science? The Case of ‚A Healthier Funen'. LIBER Quarterly 28

Co wnosi dla samorządów: Partnerstwo regionu, uniwersytetu, bibliotek i mediów.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówSamorządy

Van Brussel S., Huyse H. (2019). Citizen science on speed? (CurieuzeNeuzen Antwerpen). J. Environ. Plan. Manag. 62(3)

Co wnosi dla samorządów: Masowy pomiar NO₂ z udziałem mieszkańców i jego wpływ.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikNLDla samorządówSamorządy

RIVM (2024). Data, dialoog en infrastructuur: de opbrengst van acht jaar Samen Meten. Rapport 2024-0186

Co wnosi dla samorządów: Osiem lat krajowej infrastruktury pomiarów obywatelskich.

Otwórz źródło
Artykuły naukowePLDla samorządówSamorządy

Sobieraj I. (2024). Od zaangażowania do wiedzy i umiejętności. Edukacja 3(170)

Co wnosi dla samorządów: Nieformalne uczenie się dorosłych w projektach; typologia projektów lokalnych, regionalnych i krajowych.

Otwórz źródło
Artykuły naukowePLDla samorządówSamorządy

Sobieraj I. (2023). Nauka obywatelska – ewaluacja. Polskie Towarzystwo Ewaluacyjne

Co wnosi dla samorządów: Ewaluacja projektów nauki obywatelskiej.

Otwórz źródło
Książki i monografiePLDla samorządówSamorządy

Bergier T., Kronenberg J. (red.) (2018). Międzysektorowa współpraca na rzecz zieleni w mieście

Co wnosi dla samorządów: Włączanie mieszkańców i narzędzia online w zarządzaniu zielenią.

Otwórz źródło
Książki i monografieENDla samorządówSamorządy

Hecker S. i in. (red.) (2018). Citizen Science: Innovation in Open Science, Society and Policy. UCL Press

Co wnosi dla samorządów: Podstawy, w tym 10 zasad ECSA i rozdziały o polityce.

Książki i monografieENDla samorządówDla naukowcówSamorządy

Vohland K. i in. (red.) (2021). The Science of Citizen Science. Springer

Co wnosi dla samorządów: Definicje, nauka obywatelska a polityka publiczna.

Artykuły naukoweENDla naukowcówWiarygodność danych

Kosmala, M., Wiggins, A., Swanson, A., & Simmons, B. (2016). Assessing data quality in citizen science. Frontiers in Ecology and the Environment, 14(10), 551–560. https://doi.org/10.1002/fee.1436

Najważniejsze ustalenia

Przegląd metod oceny jakości danych w ekologicznej i środowiskowej nauce obywatelskiej. Rosnąca liczba publikacji pokazuje, że różne typy projektów mogą dostarczać danych o dokładności równej lub wyższej niż dane profesjonalistów; każdy zbiór należy oceniać indywidualnie, według projektu badania i zastosowania.

Otwórz źródło
Książki i monografieENOtwarty dostępDla naukowcówWiarygodność danych

Balázs, B., Mooney, P., Nováková, E., Bastin, L., & Jokar Arsanjani, J. (2021). Data quality in citizen science. W: K. Vohland i in. (Red.), The Science of Citizen Science (s. 139–157). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-58278-4_8

Najważniejsze ustalenia

Rozdział o tym, jak zapewnić trafność i rzetelność danych z projektów nauki obywatelskiej: przegląd mechanizmów zapewniania i poprawy jakości oraz dobrych praktyk. Jakość danych oznacza co innego dla różnych interesariuszy, a jej zapewnianie daje projektom wiarygodność, reputację i trwałość.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówWiarygodność danych

Bowser, A., Cooper, C., de Sherbinin, A., Wiggins, A., Brenton, P., Chuang, T.-R., Faustman, E., Haklay, M., & Meloche, M. (2020). Still in need of norms: The state of the data in citizen science. Citizen Science: Theory and Practice, 5(1), 18. https://doi.org/10.5334/cstp.303

Najważniejsze ustalenia

Ocena praktyk zarządzania danymi na podstawie wywiadów z 36 projektami. Projekty dobrze radzą sobie z oceną jakości danych i zarządzaniem nimi; autorzy formułują rekomendacje dotyczące jakości danych, infrastruktury, zarządzania, dokumentacji i dostępu do danych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla naukowcówPartycypacja i decyzyjność

Resnik, D. B., Elliott, K. C., & Miller, A. K. (2015). A framework for addressing ethical issues in citizen science. Environmental Science & Policy, 54, 475–481. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2015.05.008

Najważniejsze ustalenia

Rama do rozpoznawania kwestii etycznych w projektach nauki obywatelskiej, którymi trzeba się zająć od początku projektu i przez cały czas jego trwania.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówPartycypacja i decyzyjność

Resnik, D. B. (2019). Citizen scientists as human subjects: Ethical issues. Citizen Science: Theory and Practice, 4(1). https://doi.org/10.5334/cstp.150

Najważniejsze ustalenia

Udział obywateli w badaniach rodzi nowe problemy etyczne, bo te same osoby są jednocześnie badaczami i badanymi; artykuł zawiera rekomendacje dla badaczy i komisji etycznych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla naukowcówPrawo i ochrona danych

Purtova, N., & Pierce, R. L. (2024). Citizen scientists as data controllers: Data protection and ethics challenges of distributed science. Computer Law & Security Review, 52, 105911. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2023.105911

Najważniejsze ustalenia

Analiza podwójnej roli uczestników w świetle RODO i etyki badań. Uczestnicy mogą być zarazem osobami, których dane dotyczą, i administratorami danych; jeśli współkształtują cele projektu, prawdopodobnie zostaną uznani za administratorów razem z badaczami zawodowymi.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla naukowcówPrawo i ochrona danych

Dove, E. S., & Chen, J. (2020). To what extent does the EU General Data Protection Regulation (GDPR) apply to citizen scientist-led health research with mobile devices? Journal of Law, Medicine & Ethics, 48(S1), 187–195. https://doi.org/10.1177/1073110520917046

Najważniejsze ustalenia

Autorzy argumentują, że RODO najpewniej obejmuje badania zdrowotne prowadzone przez naukowców obywatelskich z użyciem urządzeń mobilnych, zależnie od kontekstu i zasięgu terytorialnego, i postulują przepisy szczególne dla takich badań.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikDEOtwarty dostępDla naukowcówPrawo i ochrona danych

Arbeitsgruppe für juristische Aspekte, Citizen Science Network Austria. (2018). Empfehlungskatalog für juristische Fragen in Citizen Science Projekten. https://doi.org/10.5281/zenodo.3653616

Najważniejsze ustalenia

Katalog rekomendacji dotyczących zmian, jakie RODO przyniosło projektom nauki obywatelskiej. Ze względu na różnorodność projektów zawiera sugestie, a nie wzory; autorzy zalecają indywidualną konsultację prawną.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówPrawo i ochrona danychPartycypacja i decyzyjność

Cooper, C. B., Rasmussen, L. M., & Jones, E. D. (2021). Perspective: The power (dynamics) of open data in citizen science. Frontiers in Climate, 3, 637037. https://doi.org/10.3389/fclim.2021.637037

Najważniejsze ustalenia

Kwestie etyczne, które warto rozważyć przy decyzjach o zarządzaniu danymi, zwłaszcza o ich otwartym udostępnianiu: kto ma dostęp do danych i czyim interesom służy ich wykorzystanie.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówMotywacje i bariery naukowców

Riesch, H., & Potter, C. (2014). Citizen science as seen by scientists: Methodological, epistemological and ethical dimensions. Public Understanding of Science, 23(1), 107–120.

Najważniejsze ustalenia

Wywiady jakościowe z naukowcami, którzy prowadzili projekty w brytyjskim programie nauki obywatelskiej OPAL. Autorzy opisują, jak naukowcy postrzegają naukę obywatelską w trzech wymiarach: metodologicznym, epistemologicznym i etycznym.

Otwarty dostęp – wersja w repozytorium Brunel University: https://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/10337

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówMotywacje i bariery naukowców

Golumbic, Y. N., Orr, D., Baram-Tsabari, A., & Fishbain, B. (2017). Between vision and reality: A study of scientists' views on citizen science. Citizen Science: Theory and Practice, 2(1), 6.

Najważniejsze ustalenia

Studium przypadku dziesięciorga naukowców, którzy włączyli się w projekt nauki obywatelskiej, by uzyskać finansowanie swoich badań (wywiady, obserwacje, półroczny dziennik terenowy). Naukowców motywowały głównie promocja własnych badań i możliwość zdobycia prestiżowego finansowania. Autorzy porównują te wyobrażenia z tym, jak naukę obywatelską opisuje literatura.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla naukowcówMotywacje i bariery naukowcówWiarygodność danych

Burgess, H. K., DeBey, L. B., Froehlich, H. E., Schmidt, N., Theobald, E. J., Ettinger, A. K., HilleRisLambers, J., Tewksbury, J., & Parrish, J. K. (2017). The science of citizen science: Exploring barriers to use as a primary research tool. Biological Conservation, 208, 113–120.

Najważniejsze ustalenia

Ankieta wśród 423 badaczy bioróżnorodności i 125 kierowników projektów nauki obywatelskiej. Wyłoniono cztery ogólne bariery, m.in. wąską wiedzę naukowców o projektach odpowiadających ich potrzebom, to, że nie każde badanie bioróżnorodności nadaje się do nauki obywatelskiej, oraz niespójną jakość danych między projektami. Autorzy wskazują potrzebę większej widoczności praktyk projektów, a przejrzystość metadanych ułatwiłaby wykorzystanie danych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówMotywacje i bariery naukowców

Collins, S. A., Sullivan, M., & Bray, H. J. (2022). Exploring scientists' perceptions of citizen science for public engagement with science. Journal of Science Communication, 21(07), A01.

Najważniejsze ustalenia

Wywiady z 19 australijskimi biologami. Niemal wszyscy definiowali naukę obywatelską jako udział osób spoza nauki w zbieraniu danych – i ta definicja była barierą dla tych, którzy nie widzieli, jak taka forma mogłaby pasować do ich celów badawczych. Badacze z doświadczeniem widzieli korzyści dla wolontariuszy, ale zauważali, że ci zwykle już wcześniej interesowali się nauką. Pełny potencjał nauki obywatelskiej jako formy dialogu z publicznością wymaga świadomego zaprojektowania projektu.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówSieciowanie i współpraca

Storksdieck, M., Shirk, J. L., Cappadonna, J. L., Domroese, M., Göbel, C., Haklay, M., Miller-Rushing, A. J., Roetman, P., Sbrocchi, C., & Vohland, K. (2016). Associations for citizen science: Regional knowledge, global collaboration. Citizen Science: Theory and Practice, 1(2), 10.

Najważniejsze ustalenia

Esej przedstawicieli trzech stowarzyszeń nauki obywatelskiej powstałych od 2012 r.: Citizen Science Association (CSA, głównie USA), European Citizen Science Association (ECSA) i Australian Citizen Science Association (ACSA). Opisuje, do czego służą takie stowarzyszenia – porządkowanie praktyk, wspólne sprawy środowiska, tworzenie okazji do sieciowania – oraz jak współpracują ze sobą.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówSieciowanie i współpracaFinansowanie i trwałośćKomunikacja i upowszechnianie

Hecker, S., Bonney, R., Haklay, M., Hölker, F., Hofer, H., Goebel, C., Gold, M., Makuch, Z., Ponti, M., Richter, A., Robinson, L., Rubio Iglesias, J., Owen, R., Peltola, T., Sforzi, A., Shirk, J., Vogel, J., Vohland, K., Witt, T., & Bonn, A. (2018). Innovation in citizen science – perspectives on science-policy advances. Citizen Science: Theory and Practice, 3(1), 4.

Najważniejsze ustalenia

Synteza dyskusji z pierwszej międzynarodowej konferencji ECSA (Berlin, 2016) w formie kluczowych rekomendacji. Po stronie nauki: sieciowanie i nowe formy współpracy, w tym prawdziwe współprojektowanie z uczestnikami. Po stronie polityki: wykorzystanie szans na monitoring istotny dla polityk oraz współpraca z grantodawcami nad odpowiednimi ścieżkami i narzędziami ewaluacji. Po stronie społeczeństwa: formaty dopasowane do uczestników, ocena uczenia się po obu stronach i rozwijanie przemieniającej roli komunikacji naukowej.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówSieciowanie i współpracaSamorządy

Göbel, C., Nold, C., Berditchevskaia, A., & Haklay, M. (2019). How does citizen science "do" governance? Reflections from the DITOs project. Citizen Science: Theory and Practice, 4(1), 31.

Najważniejsze ustalenia

Na przykładzie europejskiego projektu DITOs („Doing-It-Together Science”) autorzy pokazują, że nauka obywatelska to nie tylko źródło danych dla decydentów. Proponują heurystykę czterech relacji z zarządzaniem publicznym: nauka obywatelska zasila je informacjami, podlega mu, staje się jego częścią i sama je sprawuje. Zalecają, by badacze i praktycy wspólnie analizowali te skutki; korzyścią jest m.in. lepsze komunikowanie pracy projektu i jego wpływu.

Otwórz źródło
Książki i monografieENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówSieciowanie i współpracaPartycypacja i decyzyjność

Senabre Hidalgo, E., Perelló, J., Becker, F., Bonhoure, I., Legris, M., & Cigarini, A. (2021). Participation and co-creation in citizen science. W: K. Vohland i in. (Red.), The Science of Citizen Science (s. 199–218). Springer.

Najważniejsze ustalenia

Rozdział krytycznie przegląda metody i techniki współtworzenia badań z obywatelami – od badań w działaniu (participatory action research), przez udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego, po sklepy naukowe. Omawia narzędzia, które wzmacniają udział obywateli na każdym etapie procesu badawczego, oraz ich ograniczenia.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENDla samorządówDla naukowcówFinansowanie i trwałośćSieciowanie i współpraca

Dickinson, J. L., Shirk, J., Bonter, D., Bonney, R., Crain, R. L., Martin, J., Phillips, T., & Purcell, K. (2012). The current state of citizen science as a tool for ecological research and public engagement. Frontiers in Ecology and the Environment, 10(6), 291–297.

Najważniejsze ustalenia

Przegląd stanu nauki obywatelskiej w ekologii. Głównym wyzwaniem większości projektów jest utrzymanie finansowania infrastruktury informatycznej, baz danych i kierownictwa projektu. Strategiczne partnerstwa mogą być konieczne, by zgromadzić zasoby i bazę uczestników potrzebne do długotrwałego działania.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówFinansowanie i trwałość

Moreira, T., & Francisco, I. (2025). D4.3: Mapping of citizen science funding models. Projekt CROPS (Horyzont Europa, umowa nr 101131696). Zenodo.

Najważniejsze ustalenia

Mapowanie modeli finansowania nauki obywatelskiej w Europie: przegląd 30 źródeł, 10 wywiadów eksperckich, dwie ankiety praktyków (łącznie 42 osoby) i 487 projektów związanych z pięcioma misjami Horyzontu Europa. Ponad połowa projektów opiera się głównie na grantach unijnych lub krajowych. 40% nie wykazuje oznak kontynuacji, a blisko połowa trwa krócej niż pięć lat. Typowe cykle finansowania (1–3 lata) nie pasują do długoterminowych potrzeb, takich jak ciągły monitoring i budowanie społeczności. Modele alternatywne są rzadkie: sektor prywatny to 6–8% projektów, modele hybrydowe 8%, a inicjatywy oddolne 4%.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówFinansowanie i trwałośćNarzędzia i przewodniki

Francisco, I., & Moreira, T. (2026). D4.5: Protocol for mobilising funding and ensuring sustainability – final version. Projekt CROPS (Horyzont Europa, umowa nr 101131696). Zenodo.

Najważniejsze ustalenia

Protokół pomagający projektom poznać możliwości finansowania, wybrać właściwe ścieżki i zaplanować trwałość. Opisuje cztery ścieżki (publiczną, prywatną, crowdfunding i hybrydową) oraz sześć kroków – od rozpoznania oczekiwań grantodawców, przez ocenę dopasowania konkretnej okazji do projektu, po świadomie zbudowany model finansowania. Zawiera rekomendacje dla grantodawców, decydentów, uczelni i instytucji goszczących projekty.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówFinansowanie i trwałość

Fraisl, D., See, L., Campbell, J., Danielsen, F., & Andrianandrasana, H. T. (2023). The contributions of citizen science to the United Nations Sustainable Development Goals and other international agreements and frameworks. Citizen Science: Theory and Practice, 8(1), 27.

Najważniejsze ustalenia

Artykuł otwierający numer specjalny o wkładzie nauki obywatelskiej w Cele Zrównoważonego Rozwoju ONZ. Wskazuje, że niewystarczająca inkluzywność i brak długotrwałego zaangażowania uczestników wiążą się częściowo z brakiem trwałego finansowania. Autorzy apelują do grantodawców, by zamiast krótkich pilotaży zapewniali realne, trwałe wsparcie finansowe.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla szkółDla samorządówDla naukowcówFinansowanie i trwałośćSieciowanie i współpracaKomunikacja i upowszechnianie

Nunn, J. S., da Silva Hyldmo, H., McKnight, L., McCulloch, H., Lavers, J., Old, J., i in. (2026). 10 recommendations for strengthening citizen science for improved societal and ecological outcomes: A co-produced analysis of challenges and opportunities in the 21st century. PLOS ONE, 21(7), e0331161.

Najważniejsze ustalenia

Analiza współtworzona z badaczami, uczestnikami i osobami z rdzennych społeczności (46 respondentów w dwóch rundach ankiety, 18 z nich zostało współautorami; dziewięć studiów przypadku). Najważniejsze wyzwania to rekrutacja i utrzymanie uczestników, jakość danych i zaufanie do nich, krótkoterminowe finansowanie oraz brak wynagrodzenia lub formalnego uznania dla uczestników. Artykuł formułuje 10 rekomendacji. Próba pochodzi głównie z Australii i z nauk ekologicznych, co autorzy wskazują jako ograniczenie.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówNarzędzia i przewodniki

Pocock, M. J. O., Chapman, D. S., Sheppard, L. J., & Roy, H. E. (2014). Choosing and using citizen science: A guide to when and how to use citizen science to monitor biodiversity and the environment. NERC/Centre for Ecology & Hydrology. ISBN 978-1-906698-50-8.

Najważniejsze ustalenia

Przewodnik dla osób, które rozważają podejście nauki obywatelskiej, szczególnie w monitoringu przyrody i środowiska. Pomaga zdecydować, czy nauka obywatelska będzie w danym przypadku przydatna i które podejście najlepiej pasuje do pytania badawczego. Szczegóły praktycznej realizacji opisuje przewodnik Tweddle i in. (2012).

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówNarzędzia i przewodnikiFinansowanie i trwałość

Pocock, M. J. O., Chapman, D. S., Sheppard, L. J., & Roy, H. E. (2014). A strategic framework to support the implementation of citizen science for environmental monitoring. Final report to SEPA. NERC/Centre for Ecology & Hydrology.

Najważniejsze ustalenia

Raport dla szkockiej agencji ochrony środowiska (SEPA) z ramą decyzyjną: czy i kiedy stosować naukę obywatelską w monitoringu środowiska. Przed jej użyciem autorzy zalecają rozważenie pięciu warunków wstępnych. Podkreślają, że nauka obywatelska nie jest darmowa – wymaga zasobów oraz inwestycji w rekrutację, utrzymanie i motywowanie wolontariuszy.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówNarzędzia i przewodniki

Tweddle, J. C., Robinson, L. D., Pocock, M. J. O., & Roy, H. E. (2012). Guide to citizen science: Developing, implementing and evaluating citizen science to study biodiversity and the environment in the UK. Natural History Museum i NERC/Centre for Ecology & Hydrology dla UK-EOF.

Najważniejsze ustalenia

Praktyczny przewodnik projektowania, wdrażania i ewaluacji projektów nauki obywatelskiej. Powstał na podstawie półsystematycznego przeglądu 234 projektów i 30 studiów przypadku. Na nim opiera się m.in. Roadmapa Scivil dla samorządów.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówEwaluacjaNarzędzia i przewodniki

Wehn, U., Gharesifard, M., Ceccaroni, L., Joyce, H., Ajates, R., Woods, S., Bilbao, A., Parkinson, S., Gold, M., & Wheatland, J. (2021). Impact assessment of citizen science: State of the art and guiding principles for a consolidated approach. Sustainability Science, 16(5), 1683–1699.

Najważniejsze ustalenia

Systematyczny przegląd 77 publikacji uzupełniony doświadczeniami 10 projektów. Wpływ nauki obywatelskiej opisano w pięciu powiązanych obszarach: społeczeństwo, gospodarka, środowisko, nauka i technologia oraz zarządzanie. Istniejące podejścia do oceny wpływu pokrywają te obszary nierówno i rzadko proponują konkretne wskaźniki. Autorzy formułują zasady wspólnej ramy oceny wpływu, która ułatwia porównywanie projektów.

Otwórz źródło
Książki i monografieENOtwarty dostępDla naukowcówKomunikacja i upowszechnianie

Rüfenacht, S., Woods, T., Agnello, G., Gold, M., Hummer, P., Land-Zandstra, A., & Sieber, A. (2021). Communication and dissemination in citizen science. W: K. Vohland i in. (Red.), The Science of Citizen Science. Springer.

Najważniejsze ustalenia

Rozdział o komunikacji w projektach nauki obywatelskiej. Komunikacja wymaga planowania, dobrych praktyk i zasobów, a punktem wyjścia jest określenie grup docelowych.

Otwórz źródło
Artykuły naukoweENOtwarty dostępDla naukowcówKomunikacja i upowszechnianie

Wagenknecht, K., Woods, T., Nold, C., Rüfenacht, S., Voigt-Heucke, S., Caplan, A., Hecker, S., & Vohland, K. (2021). A question of dialogue? Reflections on how citizen science can enhance communication between science and society. Journal of Science Communication, 20(03), A13.

Najważniejsze ustalenia

Na podstawie trzech studiów przypadku o różnym stopniu udziału obywateli autorzy pokazują, że komunikacja w nauce obywatelskiej jest zawsze komunikacją naukową i stanowi nieodłączną część „robienia nauki”. Komunikacja powinna wychodzić poza tradycyjną relację „nauczający – uczący się”.

Otwórz źródło
Raporty i przewodnikiRekomendacje / przewodnikENOtwarty dostępDla samorządówDla naukowcówKomunikacja i upowszechnianieNarzędzia i przewodniki

Scivil – Flamandzkie Centrum Wiedzy o Nauce Obywatelskiej, grupa robocza ds. komunikacji i partycypacji. Communication in citizen science: A practical guide to communication and engagement in citizen science.

Najważniejsze ustalenia

Praktyczny przewodnik dla osób rozpoczynających projekt nauki obywatelskiej. Powstał po ankiecie wśród inicjatorów projektów we Flandrii (2019), którzy wskazali, jakiej wiedzy o komunikacji im brakuje. Zawiera praktyczne wskazówki do przygotowania planu komunikacji i wyboru działań.

Otwórz źródło

Zgłoszone przez społeczność

+ Zgłoś