Nauka obywatelska w Twoich badaniach
Udział mieszkańców może dać Ci dane w skali niedostępnej dla jednego zespołu, nowe pytania badawcze i realny wpływ społeczny. Zebraliśmy odpowiedzi na najczęstsze obawy badaczy – z odnośnikami do literatury.
Najczęstsze obawy – i gdzie znaleźć odpowiedź
„Amatorzy nie zbiorą rzetelnych danych.”
Czy dane będą wiarygodne?
„Nie ma na to pieniędzy.”
Skąd wziąć finansowanie?
„RODO, zgody, ubezpieczenia – to za dużo formalności.”
Kwestie prawne i etyczne
„Nie mam czasu na obsługę wolontariuszy.”
Zespół, czas i uczestnicy
„Czy to się da opublikować?”
Publikacja i otwarte dane
Co mówią badania
Co motywuje naukowców, a co ich powstrzymuje
- Badacze, którzy dołączyli do projektu nauki obywatelskiej, kierowali się głównie chęcią promocji własnych badań i szansą na prestiżowe finansowanie.[Golumbic i in. 2017]
- Częstą barierą jest wąskie rozumienie nauki obywatelskiej jako „zbierania danych przez amatorów” – badacze z tym przekonaniem nie widzą, jak mogłaby pasować do ich pytań badawczych.[Collins i in. 2022]
- W ankiecie wśród 423 badaczy bioróżnorodności barierami były m.in. słaba znajomość projektów odpowiadających potrzebom naukowców i niespójna jakość danych między projektami.[Burgess i in. 2017]
- Wywiady z naukowcami pokazują, że ich wątpliwości wobec nauki obywatelskiej dotyczą metod, wiarygodności wytwarzanej wiedzy i etyki.[Riesch i in. 2014]
Poziomy udziału
Nie każdy projekt musi być współtworzony od początku do końca. Na portalu stosujemy typologię czterech poziomów udziału Haklaya – pomaga ona świadomie wybrać zakres udziału: od zbierania danych według instrukcji po wspólne definiowanie problemu i analizę wyników. Inne ujęcie, przydatne przy projektowaniu, proponują Shirk i in. (2012).[Haklay 2013] [Shirk i in. 2012]
1 – Crowdsourcing: uczestnicy dostarczają danych lub zasobów według instrukcji – np. noszą czujnik, uruchamiają aplikację, wysyłają próbkę – przy niewielkim udziale w interpretacji.
2 – Rozproszona inteligencja: uczestnicy po przeszkoleniu zbierają dane i wykonują proste zadania interpretacyjne w z góry określonej strukturze – rozpoznają gatunki, klasyfikują, liczą, transkrybują.
3 – Nauka partycypacyjna: uczestnicy mają wpływ na problem badawczy, cel lub metodę i zbierają dane; naukowcy wspierają projekt metodycznie.
4 – Radykalna nauka obywatelska: uczestnicy biorą udział w całym procesie – od zdefiniowania problemu, przez zbieranie i analizę danych, po wykorzystanie wyników; projekt może być zainicjowany przez samych obywateli.
Źródło: Haklay 2013; Aksamit 2025
Przykłady z Polski
Badanie dwujęzyczności zamierzonej wśród rówieśników
dr Magdalena Łuniewska-Etenkowska · Warszawa · 2026
Badanie jakości gleby w Twojej okolicy
prof. dr hab. inż. Grażyna Budryn · Łódź · 2026
Promienie kosmiczne i trzęsienia ziemi: odsłanianie powiązań między niebem a ziemią
dr hab. Piotr Homola · Kraków · 2025–2026
FREE-B: Badania wolnożyjących rodzin pszczół miodnych w Europie
dr hab. Andrzej Oleksa, prof. uczelni · Bydgoszcz · 2025–2028
Dotknij prehistorii – preparacja mastodonzaura z Miedar
prof. Tomasz Sulej; dr Wojciech Pawlak · Warszawa · 2025–
PHorestAll: Terapie leśne jako rozwiązanie oparte na przyrodzie w drodze do poprawy zdrowia planety
dr Paweł Sowa · Białystok · 2025–2028
Każde stwierdzenie w tej sekcji prowadzi do źródła. Literatura dla naukowców