ekologia, entomologia, ochrona przyrody · 2025–2028 · W realizacji
FREE-B: Badania wolnożyjących rodzin pszczół miodnych w Europie
FREE-B
Poziom udziału (Haklay)
1 – Crowdsourcing: uczestnicy dostarczają danych lub zasobów według instrukcji – np. noszą czujnik, uruchamiają aplikację, wysyłają próbkę – przy niewielkim udziale w interpretacji.
2 – Rozproszona inteligencja: uczestnicy po przeszkoleniu zbierają dane i wykonują proste zadania interpretacyjne w z góry określonej strukturze – rozpoznają gatunki, klasyfikują, liczą, transkrybują.
3 – Nauka partycypacyjna: uczestnicy mają wpływ na problem badawczy, cel lub metodę i zbierają dane; naukowcy wspierają projekt metodycznie.
4 – Radykalna nauka obywatelska: uczestnicy biorą udział w całym procesie – od zdefiniowania problemu, przez zbieranie i analizę danych, po wykorzystanie wyników; projekt może być zainicjowany przez samych obywateli.
Źródło: Haklay 2013; Aksamit 2025
Opis
Wolnożyjące rodziny pszczół miodnych, zasiedlające głównie dziuple drzew, obserwowano w kilku krajach Europy, w tym w Polsce. Wiedza o ich liczebności i rozmieszczeniu jest jednak bardzo skąpa. Projekt bada, gdzie występują takie rodziny, jak przeżywają bez pomocy pszczelarzy i jakie czynniki biologiczne, behawioralne i środowiskowe za tym stoją. Ocenia też różnorodność genetyczną tych rodzin i wpływ pszczół pasiecznych. W Irlandii i w Polsce projekt pilotażowo sprawdza, czy roje z rodzin wolnożyjących można utrzymywać w pasiekach bez leczenia.
Rola obywateli
Projekt korzysta z podejścia nauki obywatelskiej. Gniazda lokalizuje się m.in. przez śledzenie lotów pszczół zbieraczek (tzw. „bee hunting”), a mieszkańcy i pszczelarze zgłaszają obserwacje dziko żyjących rodzin pszczelich.
Źródła
- NCN – opis projektu (PDF, PL)
- NCN / Forum Akademickie – polscy laureaci konkursu Biodiversa+ (PDF)
- University of Galway – ogłoszenie projektu
- Strona projektu
Dane zweryfikowane: 17.11.2026
Kierownictwo w Polsce
dr hab. Andrzej Oleksa, prof. uczelni
Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
koordynator projektu w Polsce
- Tytuł oryginalny
- FREE-B: Studying FREE-living honey Bee colonies in Europe: nature-based solutions to safeguard diversity, ensure resilience, and promote transformative change in beekeeping
- Akronim
- FREE-B
- Lata
- 2025–2028
- Status
- W realizacji
- Dziedzina
- ekologia, entomologia, ochrona przyrody
- Finansowanie
- partnerstwo Biodiversa+ (konkurs BiodivNBS); w Polsce Narodowe Centrum Nauki (851 405 zł)
- Zasięg
- międzynarodowy (Irlandia – lider: University of Galway; Francja, Polska, Portugalia, Szwecja)
- Lokalizacja
- Bydgoszcz (kujawsko-pomorskie)