fizyka, geofizyka · 2025–2026 · W realizacji
Promienie kosmiczne i trzęsienia ziemi: odsłanianie powiązań między niebem a ziemią
Poziom udziału (Haklay)
1 – Crowdsourcing: uczestnicy dostarczają danych lub zasobów według instrukcji – np. noszą czujnik, uruchamiają aplikację, wysyłają próbkę – przy niewielkim udziale w interpretacji.
2 – Rozproszona inteligencja: uczestnicy po przeszkoleniu zbierają dane i wykonują proste zadania interpretacyjne w z góry określonej strukturze – rozpoznają gatunki, klasyfikują, liczą, transkrybują.
3 – Nauka partycypacyjna: uczestnicy mają wpływ na problem badawczy, cel lub metodę i zbierają dane; naukowcy wspierają projekt metodycznie.
4 – Radykalna nauka obywatelska: uczestnicy biorą udział w całym procesie – od zdefiniowania problemu, przez zbieranie i analizę danych, po wykorzystanie wyników; projekt może być zainicjowany przez samych obywateli.
Źródło: Haklay 2013; Aksamit 2025
Opis
Projekt rozwija badania prowadzone w ramach CREDO (Cosmic Ray Extremely Distributed Observatory). To międzynarodowe, otwarte dla wszystkich obserwatorium promieniowania kosmicznego, zainicjowane w 2016 r. w IFJ PAN. W 2023 r. zespół CREDO opublikował analizę danych z ostatniego półwiecza. Wykazała ona statystyczną korelację między zmianami natężenia wtórnego promieniowania kosmicznego a globalną aktywnością sejsmiczną, przy czym zmiany w promieniowaniu wyprzedzają efekt sejsmiczny. Fizyczna interpretacja tej zależności pozostaje otwartym pytaniem badawczym.
Rola obywateli
Każdy właściciel smartfona może dołączyć do CREDO. Wystarczy zainstalować aplikację CREDO Detector i uruchamiać ją przy zasłoniętym obiektywie aparatu. Telefon staje się wtedy detektorem cząstek promieniowania kosmicznego. Uczestnicy CREDO stają się współautorami publikacji naukowych opartych na zebranych danych. W ramach programu CREDO-edu przygotowano aplikację do pomiarów promieniowania kosmicznego w szkołach i domach oraz całoroczny program, który pomaga nauczycielom wprowadzić uczniów w temat promieniowania kosmicznego.
Źródła
- IFJ PAN – komunikat prasowy: korelacja między trzęsieniami ziemi a promieniowaniem kosmicznym (2023, PDF)
- IFJ PAN – CREDO: podstawowe fakty (PDF)
- Nauka w Polsce – omówienie wyników
- Centrum Nauki Experyment (Gdynia) – CREDO: Łowcy cząstek
- Indico CERN – CREDO-edu: how to make a citizen science project about Cosmic Rays
Dane zweryfikowane: 17.11.2026
Kierownictwo w Polsce
dr hab. Piotr Homola
Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk
kierownik projektu
- Lata
- 2025–2026
- Status
- W realizacji
- Dziedzina
- fizyka, geofizyka
- Zasięg
- międzynarodowy (w ramach współpracy CREDO)
- Lokalizacja
- Kraków (małopolskie)