ochrona radiologiczna, fizyka jądrowa · 2024–2027 · W realizacji
CITISTRA – Pomiary obywatelskie jako uzupełniająca strategia monitorowania promieniowania jonizującego w zagrożeniach spowodowanych konfliktami zbrojnymi lub klęskami żywiołowymi
CITISTRA
Poziom udziału (Haklay)
1 – Crowdsourcing: uczestnicy dostarczają danych lub zasobów według instrukcji – np. noszą czujnik, uruchamiają aplikację, wysyłają próbkę – przy niewielkim udziale w interpretacji.
2 – Rozproszona inteligencja: uczestnicy po przeszkoleniu zbierają dane i wykonują proste zadania interpretacyjne w z góry określonej strukturze – rozpoznają gatunki, klasyfikują, liczą, transkrybują.
3 – Nauka partycypacyjna: uczestnicy mają wpływ na problem badawczy, cel lub metodę i zbierają dane; naukowcy wspierają projekt metodycznie.
4 – Radykalna nauka obywatelska: uczestnicy biorą udział w całym procesie – od zdefiniowania problemu, przez zbieranie i analizę danych, po wykorzystanie wyników; projekt może być zainicjowany przez samych obywateli.
Źródło: Haklay 2013; Aksamit 2025
Opis
Projekt powstał w odpowiedzi na sytuację geopolityczną w Europie. Sprawdza, czy pomiary wykonywane przez obywateli mogą uzupełniać państwowy monitoring promieniowania jonizującego w razie konfliktu zbrojnego lub klęski żywiołowej. W Polsce powstaje sieć mobilnych detektorów promieniowania gamma CzechRad. Projekt opracowuje też zasady kontroli jakości danych, szkolenia i wsparcia dla uczestników. Nawiązuje do inicjatywy obywatelskiej Safecast, powstałej w Japonii po awarii elektrowni Fukushima Dai-ichi.
Rola obywateli
Przeszkoleni uczestnicy otrzymują detektory i wykonują co najmniej jeden pomiar miesięcznie, trwający minimum 15 minut. Dane przesyłają do IFJ PAN, skąd trafiają do organizacji Safecast i są udostępniane publicznie na mapie.
Źródła
- IFJ PAN – materiały szkoleniowe CITISTRA (PDF)
- EU-NERIS – opis projektu PIANOFORTE CITISTRA
- Radio Kraków – CITISTRA, czyli obywatele pomagają naukowcom
Dane zweryfikowane: 17.11.2026
Kierownictwo w Polsce
dr hab. inż. Renata Kierepko
Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk
kierowniczka projektu
- Tytuł oryginalny
- Citizen measurements as complementary radiation monitoring strategy in threats due to armed conflict or natural disasters
- Akronim
- CITISTRA
- Lata
- 2024–2027
- Status
- W realizacji
- Dziedzina
- ochrona radiologiczna, fizyka jądrowa
- Finansowanie
- Europejskie Partnerstwo PIANOFORTE (Euratom)
- Zasięg
- międzynarodowy (Czechy, Słowacja, Polska)
- Lokalizacja
- Kraków (małopolskie)