Przejdź do treści
Nauka Obywatelska
Zaloguj

Inspiracje z Europy

Najlepiej udokumentowane przykłady dotyczą powietrza, ruchu drogowego, wody i zdrowia. Największą inspiracją systemową jest Barcelona, która od 2012 r. utrzymuje miejskie biuro nauki obywatelskiej.

Wyniki: 12

Biuro Nauki Obywatelskiej

Barcelona · od 2012 · Hiszpania

różne tematyInstytucja trwałaBrokerPromotor

Efekt: Ponad 30 projektów, ok. 20 aktywnych; program dla szkół (8 edycji, 129 placówek, ponad 3800 uczniów) i dla dzielnic (ponad 14 tys. uczestników); coroczna wspólnota praktyk.

Co warto przenieść: Stała jednostka w urzędzie; działania przez szkoły i dzielnice.

Źródła: Ajuntament de Barcelona

Making Sense – Plaça del Sol

Barcelona · 2016–2017 · Hiszpania

hałas nocnySłuchacz

Efekt: Mieszkańcy z czujnikami na balkonach zmierzyli hałas i przedstawili dane radzie miasta; media opisywały zmianę zarządzania placem.

Co warto przenieść: Gotowość urzędu do wysłuchania danych zebranych oddolnie.

Źródła: Making Sense; Maccani i in. 2020 (JRC)

CurieuzeNeuzen

Antwerpia 2016, Flandria 2018 · Belgia

jakość powietrza (NO₂)PartnerUżytkownik danych

Efekt: 2000 punktów pomiarowych w Antwerpii i 20 000 we Flandrii; dane przywołane w Planie Polityki Powietrza Flandrii 2030.

Co warto przenieść: Partner naukowy dbający o jakość danych; partnerstwo z mediami.

Źródła: Van Brussel, Huyse 2019; Bonhoure i in. 2026

WeCount

Leuven, Madryt, Barcelona, Dublin, Cardiff, Lublana · Horyzont 2020 · kilka krajów

natężenie ruchu (liczniki Telraam)PartnerUżytkownik danych

Efekt: Zmiany w terenie, m.in. progi zwalniające i niższe limity prędkości; w Lublanie projekt profilu ulicy i argument za infrastrukturą rowerową.

Co warto przenieść: Gotowe, tanie narzędzia pomiarowe; współprojektowanie z mieszkańcami.

Źródła: CORDIS; EU Urban Mobility Observatory; Sardo i in. (JCOM)

Smartwaterland

Roeselare · 2020–2022 · Belgia

deszcz, zarządzanie wodąInicjator

Efekt: Gęsta sieć deszczomierzy drukowanych w szkołach na drukarkach 3D; 290 tys. euro z flamandzkiego programu „Slim in de Stad”.

Co warto przenieść: Działania przez szkoły.

Źródła: Roadmapa Scivil

Stiemerlab

Genk · od 2020 · Belgia

jakość wody w potokuPartner

Efekt: Partnerstwo uczelni artystycznej, instytutów, miasta i agencji środowiska; regionalny grant na naukę obywatelską.

Co warto przenieść: Szerokie partnerstwo lokalne.

Źródła: Roadmapa Scivil

Gezond Slotermeer

Amsterdam · 2014–2015 · Holandia

zdrowie w dzielnicyInicjator

Rola samorządu: Inicjator (zleceniodawca: dzielnica Nieuw-West)

Efekt: 22 przeszkolonych „ambasadorów zdrowia” przeprowadziło 221 wywiadów z sąsiadami.

Co warto przenieść: Ambasadorzy z lokalnej społeczności docierają do osób, których zwykłe badania nie obejmują.

Źródła: Roadmapa Scivil

Age-friendly Manchester

Manchester · 2014–2015 · Wielka Brytania

starzenie sięPartner

Efekt: 18 seniorów jako współbadacze przeprowadziło 68 wywiadów; wyniki wykorzystano przy przebudowie parku i transportu publicznego.

Co warto przenieść: Seniorzy jako współbadacze.

Źródła: Roadmapa Scivil

Samen Meten

Holandia · od 2016 · Holandia

powietrze, hałasInicjatorUżytkownik danych

Rola samorządu: Inicjator, Użytkownik danych (gminy); infrastruktura krajowa: RIVM

Efekt: Ok. 4000 czujników, 5 mld pomiarów powietrza i 2 mld pomiarów hałasu na wspólnym portalu; coraz więcej gmin uruchamia własne projekty.

Co warto przenieść: Krajowa infrastruktura danych, z której mogą korzystać gminy.

Źródła: RIVM; RIVM 2025

A Healthier Funen / Southern Denmark

Dania · od 2017 · Dania

zdrowiePartner

Rola samorządu: Partner (region jako współorganizator)

Efekt: Partnerstwo regionu, uniwersytetu i telewizji regionalnej; mieszkańcy głosują, które projekty badawcze dostaną finansowanie.

Co warto przenieść: Partnerstwo z mediami regionalnymi; mieszkańcy współdecydują o tematach badań.

Źródła: SDU; Kaarsted, Overgaard 2018

CitieS-Health

Barcelona, Kowno, Lublana, Amsterdam, Lukka · Horyzont 2020 · kilka krajów

zdrowie środowiskowePartner

Efekt: Mieszkańcy sami formułują pytania o wpływ środowiska miejskiego na zdrowie.

Co warto przenieść: Pytania badawcze od mieszkańców.

Źródła: CORDIS

Wzory warte przeniesienia do Polski

  • stała jednostka w urzędzie (Barcelona),
  • krajowa infrastruktura danych dla gmin (Samen Meten),
  • konkurs dla miast (Niemcy),
  • działania przez szkoły i biblioteki (Barcelona, Roeselare),
  • partnerstwo z mediami regionalnymi (Dania, Flandria).

Opracowanie na podstawie przeglądu literatury „Nauka obywatelska a samorządy”, listopad 2026. Literatura