Od pomysłu do decyzji (mapa projektu)
Pojedynczy projekt przechodzi przez sześć faz. Ostatnia – często pomijana – to przełożenie wyników na decyzje i plan długofalowy. Model za Roadmapa Scivil (22 kroki w 6 fazach), opartą na podręczniku Tweddle i in. (2012).
- 1
Rozważ
czy nauka obywatelska jest właściwą odpowiedzią na pytanie gminy?
- 2
Zdefiniuj
pytanie badawcze, partnerzy, rola gminy.
- 3
Opracuj
protokół badania, narzędzia, zasady danych i RODO.
- 4
Uruchom
rekrutacja, szkolenia, komunikacja.
- 5
Analizuj
jakość danych, analiza wspólnie z partnerem naukowym, informacja zwrotna dla uczestników.
- 6
Wykorzystaj
przełożenie wyników na decyzje, publikacja wyników, plan długofalowy.
Jak dane trafiają do polityk
JRC opisuje sześć faz wykorzystania nauki obywatelskiej w polityce – od zbierania danych po monitoring skutków polityk (Schade i in. 2017). Najczęstsze przeszkody to wątpliwości co do jakości danych, rozjazd czasowy (projekt trwa miesiące, cykl decyzyjny lata) i brak narzędzi do śledzenia, jak wkład mieszkańców wpłynął na decyzje.
Nauka obywatelska może nie tylko zasilać decyzje danymi. Może też sama podlegać regulacjom, stawać się częścią zarządzania albo je sprawować. Takie spojrzenie pomaga gminie zaplanować, jaką rolę ma odegrać projekt.[Göbel i in. 2019]
Poziomy udziału mieszkańców
Projekty różnią się tym, jak duży wpływ mają mieszkańcy na badanie – od dostarczania danych według instrukcji po współdecydowanie o pytaniach i metodach. Na portalu stosujemy typologię czterech poziomów Mukiego Haklaya. Im wyższy poziom, tym mniej uczestników i więcej czasu na koordynację (Roadmapa Scivil).
1 – Crowdsourcing: uczestnicy dostarczają danych lub zasobów według instrukcji – np. noszą czujnik, uruchamiają aplikację, wysyłają próbkę – przy niewielkim udziale w interpretacji.
2 – Rozproszona inteligencja: uczestnicy po przeszkoleniu zbierają dane i wykonują proste zadania interpretacyjne w z góry określonej strukturze – rozpoznają gatunki, klasyfikują, liczą, transkrybują.
3 – Nauka partycypacyjna: uczestnicy mają wpływ na problem badawczy, cel lub metodę i zbierają dane; naukowcy wspierają projekt metodycznie.
4 – Radykalna nauka obywatelska: uczestnicy biorą udział w całym procesie – od zdefiniowania problemu, przez zbieranie i analizę danych, po wykorzystanie wyników; projekt może być zainicjowany przez samych obywateli.
Źródło: Haklay 2013; Aksamit 2025
Opracowanie na podstawie przeglądu literatury „Nauka obywatelska a samorządy”, listopad 2026. Literatura