Przejdź do treści
Nauka Obywatelska
Zaloguj

Przykłady projektów szkolnych

Wpisów: 10

Polskafizyka, geofizykaDla szkół

Promienie kosmiczne i trzęsienia ziemi: odsłanianie powiązań między niebem a ziemią

Polska · 2025–2026

Projekt rozwija badania prowadzone w ramach CREDO (Cosmic Ray Extremely Distributed Observatory). To międzynarodowe, otwarte dla wszystkich obserwatorium promieniowania kosmicznego, zainicjowane w 2016 r. w IFJ PAN. W 2023 r. zespół CREDO opublikował analizę danych z ostatniego półwiecza. Wykazała ona statystyczną korelację między zmianami natężenia wtórnego promieniowania kosmicznego a globalną aktywnością sejsmiczną, przy czym zmiany w promieniowaniu wyprzedzają efekt sejsmiczny. Fizyczna interpretacja tej zależności pozostaje otwartym pytaniem badawczym.

Co robili uczniowie: Każdy właściciel smartfona może dołączyć do CREDO. Wystarczy zainstalować aplikację CREDO Detector i uruchamiać ją przy zasłoniętym obiektywie aparatu. Telefon staje się wtedy detektorem cząstek promieniowania kosmicznego. Uczestnicy CREDO stają się współautorami publikacji naukowych opartych na zebranych danych. W ramach programu CREDO-edu przygotowano aplikację do pomiarów promieniowania kosmicznego w szkołach i domach oraz całoroczny program, który pomaga nauczycielom wprowadzić uczniów w temat promieniowania kosmicznego.

Źródła: IFJ PAN – komunikat prasowy: korelacja między trzęsieniami ziemi a promieniowaniem kosmicznym (2023, PDF); IFJ PAN – CREDO: podstawowe fakty (PDF); Nauka w Polsce – omówienie wyników; Centrum Nauki Experyment (Gdynia) – CREDO: Łowcy cząstek; Indico CERN – CREDO-edu: how to make a citizen science project about Cosmic Rays

Polskageofizyka, badania polarne, edukacja STEMDla szkół

EDU-ARCTIC – innowacyjny program edukacyjny przyciągający młodzież do nauk przyrodniczych i badań polarnych

Polska · 2016–2019

Program wykorzystywał badania Arktyki, by zachęcić uczniów w wieku 13–20 lat do nauk ścisłych i przyrodniczych. Obejmował lekcje online prowadzone przez naukowców ze stacji polarnych, konkursy z możliwością wyjazdu na ekspedycję polarną oraz warsztaty dla nauczycieli.

Kto uczestniczył: uczniowie w wieku 13–20 lat i ich nauczyciele

Finansowanie: Unia Europejska, Horyzont 2020 (umowa nr 710240)

Co robili uczniowie: Prowadzili obserwacje środowiskowe wokół szkół i przesyłali dane do otwartej bazy; uczestniczyli w lekcjach online ze stacji polarnych i konkursach z możliwością wyjazdu na ekspedycję.

Źródła: CORDIS – opis projektu; Instytut Geofizyki PAN – o projekcie; Wikipedia – Nauka obywatelska

Polskafizyka, ochrona radiologiczna, edukacjaDla szkół

AHS Radon Hunt

Polska · 2023–2024 (główna faza pomiarów: październik 2023 – marzec 2024)

Szkolny projekt nauki obywatelskiej, w którym uczniowie badali, gdzie i w jakim stopniu radon występuje w powietrzu w pomieszczeniach, w wodzie pitnej i w środowisku górniczym w Polsce. Pomiary prowadzono pasywnymi detektorami CR-39 analizowanymi w akredytowanym laboratorium, aktywnymi monitorami ciągłymi oraz metodą ciekłoscyntylacyjną dla próbek wody (we współpracy z Głównym Instytutem Górnictwa w Katowicach). Projekt objął wyjazdy terenowe do laboratorium GIG w Katowicach, podziemnego laboratorium w zamku Książ i dawnej kopalni uranu w Kowarach. Po zakończeniu projektu tematyka radonu weszła na stałe do zajęć szkolnych.

Finansowanie: RadoNorm (Euratom, umowa nr 900009) – otwarty nabór RadoNorm Citizen Science Incubator; jeden z projektów oddolnych wybranych w naborze z 2022 r.

Co robili uczniowie: Dziesięcioro uczniów w wieku 14–15 lat tworzyło główny zespół badawczy. Uczniowie doprecyzowywali pytania badawcze, wybierali miejsca pomiarów, rozmieszczali detektory, organizowali logistykę próbek, analizowali wyniki na cotygodniowych spotkaniach i samodzielnie prowadzili komunikację projektu, m.in. przygotowując filmy edukacyjne dla rówieśników. Rodziny i znajomi uczniów umieszczali detektory w swoich domach poza Warszawą.

Źródła: EU-Citizen.Science – karta projektu AHS Radon Hunt; RadoNorm – RadoNorm Citizen Science

Polskapsychologia, językoznawstwoDla szkół

Badanie dwujęzyczności zamierzonej wśród rówieśników

Polska · 2026

Badanie dotyczy osób, do których polskojęzyczni rodzice mówili w dzieciństwie w języku obcym, czyli tzw. dwujęzyczności zamierzonej. To jeden z dwóch pilotażowych szkolnych projektów nauki obywatelskiej prowadzonych w 2026 r. w ramach projektu „Nauka ma głos”. Do obu projektów zakwalifikowano łącznie 48 szkół.

Finansowanie: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, program „Nauka dla Ciebie” (projekt „Nauka ma głos”, CNK i MNiSW)

Co robili uczniowie: Uczniowie szkół ponadpodstawowych pod opieką nauczyciela przeprowadzają ankietę wśród rówieśników, zbierają dane i przekazują je zespołowi badawczemu. W ankiecie mogą brać udział także osoby, które nie pochodzą z rodzin dwujęzycznych. Grupa szkolna liczy co najmniej 5 uczniów i opiekuna, a udział jest bezpłatny.

Źródła: Centrum Nauki Kopernik – Nauka obywatelska (Nauka ma głos); CNK – Regulamin uczestnictwa w projektach nauki obywatelskiej (PDF)

Polskabiotechnologia, gleboznawstwoDla szkół

Badanie jakości gleby w Twojej okolicy

Polska · 2026

Projekt bada, jak środowisko miejskie i sposób użytkowania terenu wpływają na biologiczną jakość gleby. Na podstawie zebranych danych naukowcy chcą przygotować mapę biologicznej jakości gleby w Polsce i wskazać tereny miejskie, które wymagają ochrony lub rekultywacji. To jeden z dwóch pilotażowych szkolnych projektów nauki obywatelskiej prowadzonych w 2026 r. w ramach projektu „Nauka ma głos”.

Finansowanie: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, program „Nauka dla Ciebie” (projekt „Nauka ma głos”, CNK i MNiSW)

Co robili uczniowie: Uczniowie szkół ponadpodstawowych pod opieką nauczyciela pobierają próbki gleby, dokumentują miejsca poboru i wykonują proste analizy (np. pH i cechy fizyczne). Próbki i wyniki przesyłają naukowcom. Grupa szkolna liczy co najmniej 5 uczniów i opiekuna, a udział jest bezpłatny.

Źródła: Centrum Nauki Kopernik – Nauka obywatelska (Nauka ma głos); CNK – Regulamin uczestnictwa w projektach nauki obywatelskiej (PDF)

Polskazdrowie środowiskowe, toksykologiaDla szkół

CheckED – Zmieniasz codzienność, chronisz zdrowie i środowisko

Polska

Projekt mapuje codzienne narażenie na substancje mogące zaburzać działanie hormonów, takie jak bisfenole i ftalany, w domach i w życiu codziennym mieszkańców Trójmiasta i okolic. Nie bada ludzi bezpośrednio, a aplikacja nie diagnozuje i nie zastępuje lekarza. Zbiorcze wyniki mają trafić do projektu EU LIFE ChemBee i do Komisji Europejskiej, wspierając prace nad regulacjami w UE i w Polsce.

Co robili uczniowie: Uczestnicy wypełniają anonimową ankietę w aplikacji CheckED (15–20 minut). Przez około dwa tygodnie testują drobne zmiany codziennych nawyków, a potem powtarzają ankietę. Mogą zostać ambasadorami i zaprosić co najmniej pięć osób. Klasy szkół ponadpodstawowych mogą wziąć udział w konkursie „Klasa, która odkrywa najwięcej”. Uczestnicy otrzymują zaświadczenia o wolontariacie.

Źródła: Centrum Nauki Experyment – CheckED; Aplikacja CheckED

Światradon, radioaktywność środowiskaDla szkół

ENVIRAD

Włochy · od roku szkolnego 2002/2003

Kto uczestniczył: uczniowie włoskich szkół średnich; pilotaż w jednej szkole, w kolejnym roku 18 szkół

Co robili uczniowie: Poznawali techniki pomiaru radonu i prowadzili pomiary stężenia radonu w szkołach i innych budynkach; drugą częścią projektu była sieć ciągłych pomiarów ekshalacji radonu z gleby.

Źródła: Esposito i in. 2005

Światradon w domachDla szkół

RadonTest

Izrael · ok. 2018–2020

Kto uczestniczył: uczniowie, przy wsparciu centrum Taking Citizen Science to School (Technion, Uniwersytet w Hajfie)

Co robili uczniowie: Wykonywali krótkoterminowe pomiary radonu w swoich domach (detektory węglowe) i wprowadzali wyniki do systemu online RadonTest, który tworzy mapę radonową z zachowaniem poufności uczestników.

Efekty: Zidentyfikowano budynki o podwyższonym stężeniu radonu; udział uczniów zwiększył świadomość zagrożenia radonem.

Źródła: Tsapalov i in. 2020; CORDIS

Światradon, profilaktyka raka płucDla szkół

Uczniowie szkół średnich jako naukowcy obywatelscy (radon w domach)

USA (Kentucky, Ohio) · 2020

Kto uczestniczył: uczniowie dwóch szkół średnich z nauczycielami i zespołami uniwersyteckimi

Co robili uczniowie: Wyjaśniali badanie rodzicom, zbierali zgody i prowadzili pomiary radonu w domach rodzinnych.

Efekty: 100 uczniów przeszkolono w ochronie uczestników badań, 27 otrzymało zgodę rodziców na udział jako naukowcy obywatelscy, 18 właścicieli domów wypełniło ankiety. Autorzy postulują badanie wpływu takich projektów jako części programów szkolnych.

Źródła: Hahn i in. 2020

Polskaradon i ochrona radiologicznaDla szkół

Szkolna Radonowa Mapa Polski

Polska · rok szkolny 2020/2021

Szkolna Radonowa Mapa Polski to projekt edukacyjny, zrealizowany w roku szkolnym 2020/2021, skierowany przede wszystkim do kół naukowych przedmiotów ścisłych (fizyka, chemia) szkół średnich. Celem projektu było zwiększenie świadomości występowania naturalnych źródeł promieniowania jonizującego, w szczególności wpływu radonu na zdrowie oraz zapoznanie uczniów, szczególnie zainteresowanych naukami ścisłymi, z zagadnieniami związanymi z szeroko pojętą dozymetrią promieniowania i ochroną radiologiczną. W projekcie wzięło udział 49 szkół. Projekt został zrealizowany w partnerstwie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz we wsparciu merytorycznym firmy Radonova, która dostarczyła detektory do pomiaru i wykonała odczyt tych detektorów w specjalistycznym, akredytowanym laboratorium.

Kto uczestniczył: koła naukowe przedmiotów ścisłych (fizyka, chemia) szkół średnich; 49 szkół

Co robili uczniowie: Każda szkoła otrzymała po cztery detektory śladowe radonu, które rozkładała w budynku zgodnie z przygotowaną przez organizatorów instrukcją. Pomiar powinien trwać 30 dni (minimum). Uczestnicy projektu opracowywali i wypełnili formularz dotyczący warunków pomiaru. Druga część to benchmark porównawczy, specjalne zadanie, które polegało na analizie zdjęć mikroskopowych płytek CR-39 detektorów radonu według dostarczonej instrukcji.

Efekty: Wyniki zostały także naniesione na mapę Polski, uzyskując w ten sposób mapę stężenia radonu w powietrzu na bazie ok. 200 punktów pomiarowych.

Źródła: Forum Atomowe – Szkolna Radonowa Mapa Polski; Artykuł w Biuletynie „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna” (nr 3/2021)

Powiązane projekty: AHS Radon Hunt

Każde stwierdzenie w tej sekcji prowadzi do źródła. Literatura dla nauczycieli